Amsterdam kleurde oranje voor de nieuwe koningin der Nederlanden

Op 6 september 1898 kleurde Amsterdam oranje. Toen werd de 18-jarige Wilhelmina in een volle Nieuwe Kerk ingehuldigd als koningin der Nederlanden. Een dag eerder maakte ze al een feestelijke rondgang door de stad. Dat werd natuurlijk vastgelegd, onder meer door Hobbe Smith.

Koningin Wilhelmina werd op 31 augustus 1880 geboren en was het vierde kind van haar vader, Willem III, koning der Nederlanden en groothertog van Luxemburg. Ze was het enige kind van haar moeder, Willems tweede echtgenote Emma van Waldeck-Pyrmont. Twee van haar 3 oudere halfbroers, Willem en Maurits, waren bij haar geboorte al overleden. Toen zij 4 jaar oud was, stierf ook de laatst overgebleven broer, Alexander. Ze was het enige overlevende kind van Willem III.

Overleden na beroerte

De gezondheid van Wilhemina’s vader ging in de laatste jaren van zijn leven sterk achteruit. Willem III was bang dat hij in zijn slaap vermoord zou worden, had suikerziekte én een nierziekte, en zou een stille beroerte hebben gehad. Op de 10e verjaardag van Wilhelmina kreeg hij weer een beroerte. Nauwelijks 3 maanden later was de koning dood. Er waren geen mannelijke nakomelingen meer, dus werd Wilhelmina automatisch koningin.

Tot de troon geroepen

Het groothertogdom Luxemburg ging wel verloren. Alleen mannen waren daar erfgerechtigd. Niet Wilhelmina, maar de in het huidige Duitsland geboren Adolf van Nassau werd daardoor groothertog van Luxemburg. Omdat Wilhelmina pas 10 jaar oud was toen haar vader overleed, nam moeder Emma het koningschap waar tot haar 18e verjaardag. Emma werd daarmee, weliswaar als regent, het allereerste vrouwelijke staatshoofd van de Nederlanden. Tot 31 augustus 1898. Toen werd Wilhelmina tot de troon geroepen.

Feestelijke intocht

Vijf dagen na haar 18e verjaardag arriveerde Wilhelmina met haar moeder in Amsterdam voor haar inhuldiging op 6 september. Een dag later kreeg ze van de bevolking van Amsterdam ook een geschenk: de welbekende Gouden Koets. Ze kwam op 5 september aan met de trein, bij het Weesperpoortstation. En hield daarna een intocht door de stad. De vlaggen hingen uit en de stad kleurde compleet oranje. Vanuit haar koets zwaaide en knikte Wilhelmina vriendelijk naar het toegesnelde volk dat haar toejuichte. Jong en oud stond langs de route, de vrouwen wuifend met zakdoeken terwijl de mannen hun petten afnamen en in de rondte zwaaiden voor de toekomstige koningin.

Gift aan de gemeente

Hobbe Smith was erbij en legde het tafereel vast in opdracht van P. Langerhuizen Lzn.. Het schilderij was een gift aan de gemeente Amsterdam, en ligt tegenwoordig opgeslagen in het depot van het Amsterdam Museum.

Goed schildergezelschap

Smith was een Fries en werd zo’n 30 kilometer van de Friese hoofdstad Leeuwarden geboren, in het dorpje Witmarsum. Maar hij belandde, hoe kan het ook anders, al vroeg in Amsterdam. Hij volgde lessen bij niet de minste kunstenaars, zoals Pierre Cuypers, August Allebé en Charles Verlat. En werd financieel geholpen door Adrianus Daniel de Vries, de onderdirecteur van het Rijksprentenkabinet. In 1888 zou hij samen met Vincent van Gogh een Parijs’ schilderklasje hebben gevolgd. Daar waren ook andere kunstgrootheden aanwezig, zoals Paul Gauguin, Pierre Bonard en Ferdinand Hart Nibberig.

Vermogend schilder

Smith verkeerde in goed gezelschap, en was zelf ook een succesvol schilder. Hij leefde van zijn werk, onderhoudde zijn gezin ermee en verdiende genoeg om een atelier aan het Sarphatipark te kunnen betalen. Maar toen hij 64 jaar oud was, kwam zijn carrière ten einde. Smith moest stoppen met schilderen, want hij werd blind. Maar de vraag naar en waardering voor zijn werk is blijvend. Bovendien leidde hij ook bekende schilders op. Denk aan Henri van Braakensiek, Willem Kooiman, Herbert van der Poll, Loe Reelfs en zoonlief Johan Smith.

Gouden medaille

In 1917 ontving hij een gouden Koninklijke Medaille voor zijn werk. Deze werd uitgereikt door niemand minder dan koningin Wilhelmina, wiens intocht hij 9 jaar eerder schilderde. Toen de stad oranje kleurde.

Bekendste schilderij

Een van de bekendste schilderijen van de intocht van Wilhelmina werd geschilderd door de Groningse kunstschilder Otto Eerelman. Hij was hofschilder en maakte meerdere portretten en schilderijen van Wilhemina. Zijn schilderij heet ‘Het Frederiksplein te Amsterdam tijdens de intocht van koningin Wilhelmina, 5 september 1898’. Hij maakte het op eigen initiatief, niet in opdracht zoals Smith, en het schilderij werd later aan het Rijksmuseum geschonken.

De Collectie Amsterdam bestaat uit duizenden kunstwerken, publicaties en objecten. Deze zijn bij verschillende musea en instellingen ondergebracht. In de rubriek De Collectie pikken we telkens een Amsterdams schilderij, prent, tekening of object uit de Collectie Amsterdam, en geven daar context bij. Dit keer Intocht Koningin Wilhelmina in Amsterdam van Hobbe Smith.

Beeld: Amsterdam Museum en Rijksmuseum

Lees ook

• Amsterdam schreef geschiedenis: 25 jaar huwelijk voor iedereen
• Sensationele luchtfoto’s van Amsterdam
• Amsterdam feliciteert Diemen met 800 jaar geschiedenis