Jacob van Ruisdael: meester van het Nederlandse landschap zonder gezicht
Ontdek het mysterieuze leven van Jacob van Ruisdael, een van Nederlands grootste landschapsschilders. Zijn werk, zoals 'De molen bij Wijk bij Duurstede', is wereldberoemd, maar over zijn persoonlijke leven is bijna niets bekend. Toch heeft hij de landschapsschilderkunst blijvend beïnvloed.
| Feit | Details |
|---|---|
| Naam | Jacob van Ruisdael |
| Geboortejaar | Waarschijnlijk 1628 of 1629 |
| Geboorteplaats | Haarlem |
| Sterfplaats | Onbekend (mogelijk Haarlem) |
| Familie | Kunstenaarsfamilie; oom was landschapsschilder Salomon van Ruysdael |
| Leerling | Meindert Hobbema |
| Bekend werk | 'De molen bij Wijk bij Duurstede' |
| Prijs schilderij (17e E) | ~40 gulden (gemiddelde prijs was 19 gulden) |
| Huidige waarde | Miljoenen |
| Collecties | Rijksmuseum, National Gallery (Londen), Hermitage Museum (Sint-Petersburg) |
De Collectie Amsterdam, waar dit artikel deel van uitmaakt, belicht kunstwerken en objecten die van cultureel en historisch belang zijn voor de stad Amsterdam en Nederland. Het doel is om burgers te informeren over de rijke kunstgeschiedenis en de invloed van Nederlandse meesters zoals Van Ruisdael.
Nieuws & Koffie
Openrijk leeft van koffie, nieuwsgierigheid en jouw bijdrage.
Lees hieronder het originele artikel
De beste landschapsschilder van Nederland woonde in Amsterdam en heeft geen gezicht
Jacob van Ruisdael is een van de grootste schilders van de 17e eeuw, maar wie hij was, blijft een mysterie. Over zijn leven is opvallend weinig bekend: er zijn geen brieven, geen portretten, geen zelfportret. Zelfs zijn geboortedatum en sterfplek weten we niet met zekerheid. Maar zijn werk kennen we wel.
Jacob van Ruisdael werd waarschijnlijk geboren in 1628 of 1629 in Haarlem. Hij groeide op in een kunstenaarsfamilie. Zijn vader schilderde af en toe zelf wat, en zijn oom was Salomon van Ruysdael, een bekende landschapsschilder.
Talent
Al op jonge leeftijd was Van Ruisdaels talent duidelijk. Rond 1643 werd hij leerling bij het Haarlemse Sint-Lucasgilde. Hij nam al vroeg de verantwoordelijkheid van het kunstenaarschap op zich, mogelijk ook om zijn vader financieel te steunen. Die was lijstenmaker, maar verdiende daar niet veel mee.
Schilder van aanzien
Rond 1656 verhuisde Van Ruisdael naar Amsterdam. Hij kreeg er burgerrechten en men keek naar hem op. Prominente Amsterdammers, zoals de burgemeester, regent en kunstverzamelaar Cornelis de Graeff en diens broer Andries, behoorden tot zijn opdrachtgevers. Hij maakte zelfs schilderijen voor het nieuwe stadhuis, het latere Paleis op de Dam. Ook nam Van Ruisdael een leerling, Meindert Hobbema. Die had hij als wees in huis genomen. Eerst om boodschappen te doen en zijn atelier schoon te houden, maar al snel leerde Van Ruisdael hem het schildersvak. Zo beïnvloedde hij een nieuwe generatie landschapsschilders.
Melancholisch
Wat Van Ruisdael onderscheidt van andere schilders uit die tijd, is zijn combinatie van realistische observatie en dramatische expressie. Zijn landschappen zijn gedetailleerd en natuurgetrouw. Bossen, rivieren, molens, dorpen, elke plank en golf nauwkeurig weergegeven. Tegelijkertijd ademen zijn luchten en waterpartijen een emotionele lading uit, vaak melancholisch, alsof het landschap zelf een innerlijke wereld weerspiegelt. Kunsthistorici menen dat deze melancholie iets zegt over de kunstenaar zelf. Een stille reflectie op eenzaamheid, onzekerheid en de vergankelijkheid van het leven.
In de vergetelheid
Waarschijnlijk was Van Ruisdael wel bekend met eenzaamheid, onzekerheid en vergankelijkheid. Hij is niet stinkend rijk geworden van zijn schilderijen (ook al verdiende hij wel meer dan zijn vader) en bleef zijn hele leven ongehuwd. Dat deed hij zodat hij voor zijn vader kon zorgen. Hij zou zijn overleden in Haarlem, maar helemaal zeker weten doen we het niet. En hij raakte na zijn dood zelfs ietwat in de vergetelheid. Over vergankelijkheid gesproken.
De molen bij Wijk bij Duurstede
Van Ruisdael is beroemd om zijn precieze waarneming van de natuur, en dat zien we duidelijk in De molen bij Wijk bij Duurstede. De rivier de Lek, de molen aan de oever, de boten en de torens van kasteel Duurstede en de Sint-Janskerk zijn tot in de kleinste details weergegeven. Alles is vastgelegd met een realisme dat bijna fotografisch lijkt, maar ook levendig en dynamisch. De lucht is zwaar met wolken, en de reflecties in het water versterken het gevoel van beweging.
Compositie
De diagonale lijn van de rivier leidt de blik van de voorgrond naar de achtergrond, terwijl molen, kasteel en kerktorens precies zijn geplaatst voor zowel schaal als verhaal. Mensen en boten overheersen het landschap niet, maar maken er juist deel van uit. Zo ontstaat een gevoel van verbondenheid tussen mens en omgeving, en van een samenleving die in balans leeft met het landschap.
Financiële zekerheid
Van Ruisdael leefde niet in weelde, maar was zeker niet arm. Een Van Ruisdael kostte in die tijd zo’n 40 gulden, terwijl 19 gulden toen de gemiddelde prijs was. Zijn schilderijen zijn nu miljoenen waard. En als we alle hedendaagse Nederlandse schilders op een rijtje en in verhouding zetten, staat Van Ruisdael op een niet onverdienstelijke 7e plek qua prijs. Rembrandt van Rijn staat uiteraard op de eerste plaats.
Onbetwiste meester
Hoewel zijn werk tijdens zijn leven zeer gewild was, vergaten de mensen hem na zijn overlijden. Tot ruim een eeuw later buitenlandse schilders hem opnieuw ontdekten. Sindsdien geldt Van Ruisdael als de onbetwiste meester van het Nederlandse landschap. Zijn werk is verspreid over collecties over de hele wereld, met de grootste collecties in het Rijksmuseum, de National Gallery in Londen en het Hermitage Museum in Sint-Petersburg. Van Ruisdael heeft de traditie van de landschapsschilderkunst wereldwijd gevormd. En toch kennen we zijn geboortedatum, zijn sterfplek en zelfs zijn gezicht niet.
De Collectie Amsterdam bestaat uit duizenden kunstwerken, publicaties en objecten. Deze zijn bij verschillende musea en instellingen ondergebracht. In de rubriek De Collectie pikken we telkens een Amsterdams schilderij, prent, tekening of object uit de Collectie Amsterdam, en geven daar context bij. Dit keer De molen bij Wijk bij Duurstede van Jacob van Ruisdael.