Rijk wil minder fouten en meer slagkracht bij miljardeninkopen: hoe pakt de Rekenkamer dat aan?
De overheid koopt jaarlijks voor miljarden in, maar loopt tegen grote problemen aan: mislukte aanbestedingen, hoge foutenkosten en ingewikkelde regels. Met gesprekken en praktijkbezoeken wil de Algemene Rekenkamer knelpunten aanpakken, zodat burgers sneller veilige bruggen, droge voeten en betrouwbare overheidsdiensten krijgen.
| Onderwerp | Details |
|---|---|
| Totale rijksinkopen (2024) | € 18 miljard per jaar |
| Totale overheidsinkopen | € 116 miljard per jaar (inclusief gemeenten en provincies) |
| Fouten/onzekerheden (2024) | € 1,6 miljard (€ 1,2 miljard in 2023) |
| Aandeel inkoopfouten | 25% van alle onvolkomenheden bij de rijksdienst |
| Voorbeelden knelpunten | Van Brienenoordbrug (mislukte aanbesteding), gemaal IJmuiden (renovatie) |
| Betrokken ministers | Economische Zaken (regelgeving), Binnenlandse Zaken (inkoopbeleid), Financiën (financieel beheer) |
| Doel Rekenkamer | Procedures vereenvoudigen, fouten verminderen, maatschappelijke doelen sneller bereiken |
De Algemene Rekenkamer controleert de besteding van overheidsgeld en signaleert tekortkomingen in het inkoopbeleid van het Rijk. Door gesprekken met betrokken partijen en praktijkbezoeken wil zij knelpunten in kaart brengen en verbeteringen aanjagen. Het Rijk is een van de grootste inkopers van Nederland en speelt een cruciale rol in de realisatie van infrastructuur en publieke diensten.
Openrijk is gratis en reclamevrij
Waardeer je ons werk? Help ons in de lucht te blijven met een kleine bijdrage.
externe link naar whydonate.comLees hieronder het originele artikel
Inzet gesprekken Rekenkamer: slagvaardiger inkopen Rijk met maatschappelijke doelen
Met een reeks bijeenkomsten met inkoopexperts, bedrijven, topambtenaren en bestuurders wil de Algemene Rekenkamer bijdragen aan betere rijksinkopen in veranderende marktomstandigheden. Daarbij beoogt de Rekenkamer het traditioneel hoge aantal fouten en onzekerheden bij inkopen door ministeries en uitvoeringsdiensten van het Rijk terug te dringen. “Het moet en kan beter, én eenvoudiger om maatschappelijke doelen te bereiken”, stelt collegelid Barbara Joziasse.
Joziasse heeft werkbezoeken in het land gehad om in overleg met de uitvoerders in de praktijk knelpunten in kaart te brengen. Zo kreeg het collegelid van de Rekenkamer eerder deze maand van Rijkswaterstaat te horen waar de schoen wringt bij de aanbesteding van de renovatie van de Van Brienenoordbrug. Autosnelweg A16 voert over deze drukst bereden Rotterdamse brug, die dringend grootonderhoud behoeft. Een aanbestedingsprocedure is in 2024 mislukt door te weinig belangstelling bij bouwers. Door de klus in stukken te knippen hoopt Rijkswaterstaat deze klus te gaan klaren. Een ander werkbezoek heeft inzicht gegeven in de uitdagingen voor bedrijven en het Rijk bij het 70 jaar oude gemaal bij IJmuiden. Van die renovatie zijn 4 miljoen Nederlanders afhankelijk om droge voeten te houden.
Te weinig inschrijvers bij aanbesteding
Vooral voor projecten waar risico’s groot zijn, is er gebrek aan belangstelling uit de markt. Dat is niet het enige probleem bij grootschalige werkzaamheden voor de rijksoverheid aan infrastructuur, of voor het opknappen of nieuwbouw van kazernes, vernieuwing van ICT of inkoop van allerhande diensten. Een kwart van alle onvolkomenheden die de Algemene Rekenkamer over het jaar 2024 bij de rijksdienst aantrof gaat over problemen met de inkoop of aanbesteding. De inkoop van bureaustoelen werkt nu eenmaal anders dan wanneer een minister onderzeeboten bestelt. Joziasse: “Via de inkoop wil de rijksoverheid een maatschappelijk doel bereiken, zoals een brug in een rijksweg renoveren of voor meer veiligheid helmen en wapensystemen aanschaffen. Wij praten met betrokkenen onder meer of procedures eenvoudiger kunnen, zodat er minder fouten worden gemaakt en rijksdiensten slagvaardiger kunnen inkopen.”
Grote inkoper
De rijksoverheid is met € 18 miljard per jaar (2024) een grote inkoper. Worden ook andere overheden meegeteld dan gaat het jaarlijks om ruim € 116 miljard. Als een gemeente of provincie een weg of brug wil vernieuwen, dan concurreert dit soms in de markt met opdrachten van het Rijk. Voor totaal € 1,6 miljard waren inkopen bij de rijksoverheid in 2024 niet rechtmatig of bestond daar onzekerheid over. Het jaar daarvoor ging het om € 1,2 miljard. Tekortkomingen doen zich onder meer voor bij grote inkooporganisaties als Rijkswaterstaat of het ministerie van Defensie. Bij de Belastingdienst (30.000 medewerkers) leiden bijvoorbeeld 9 verschillende interne processen voor de inhuur van tijdelijk personeel tot allerlei complicaties.
Terugkerende tekortkomingen
De terugkerende tekortkomingen die de Algemene Rekenkamer signaleert, ontstaan vanwege de marktsituatie of door de ingewikkelde regelgeving bij aanbestedingen. Die regels zijn er om eerlijke concurrentie tussen bedrijven en marktwerking te bevorderen. Verschillen in de inkoopadministratie van ministeries en de uitwisseling van data via IT-systemen leiden tot problemen. Er is sprake van een gefragmenteerd IT-landschap voor het financieel beheer, stelt de Rekenkamer.
Aanbesteding volgens Europese regels, maar ook nationale wetgeving
EU-regels zijn van toepassing, maar ook internationale sociale voorwaarden en nationale regels voor onder meer duurzaamheid spelen een rol. Deze week sprak de Rekenkamer nog met de ambtelijke top van een aantal ministeries om de knelpunten en potentiële oplossingen te verkennen. De minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor de aanbestedingsregelgeving en de vertaling van de Europese naar de nationale regelgeving. De minister van Binnenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het rijksinkoopbeleid en een goed werkend inkoopstelsel. De minister van Financiën speelt een rol bij het financieel beheer, de inkoopadministratie en hoe financiële informatie verantwoord wordt. In het laatste verantwoordingsonderzoek schreef de Algemene Rekenkamer nog dat het rijksinkoopstelsel te ingewikkeld is; ministers wijzen naar elkaar bij knelpunten.