Voor de tweede keer in zes maanden trekt de Nationale ombudsman aan de bel over de illegale vuilstort bij Lagun op Bonaire. In een brandbrief aan de Tweede Kamer waarschuwt ombudsman Reinier van Zutphen dat de situatie inmiddels zo ernstig is, dat ingrijpen door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) noodzakelijk is. Donderdag bespreekt de Kamer het dossier opnieuw. De terugkerende branden op de vuilstort leiden tot evacuaties, blootstelling aan gezondheidsrisico's en stress en grote onzekerheid bij de omwonenden.
Gemaakte afspraken zijn onacceptabel
Donderdag debatteert de Tweede Kamer over afspraken met het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) over de aanpak van de vuilstort. Hierin is vastgelegd dat de vuilstort nog twee jaar gedoogd wordt. Van Zutphen noemt deze afspraken volstrekt 'onacceptabel'. Volgens hem is het gedogen van de illegale vuilstort onverenigbaar met de plicht van de overheid om de gezondheid en veiligheid van burgers te beschermen.
Onderzoek naar schending zorgplicht
In september vorig jaar riep Van Zutphen, na een bezoek aan de vuilstort, al op tot onmiddellijke sluiting. Sindsdien zijn er al drie branden geweest. Deze maand start hij een formeel onderzoek naar het handelen van het OLB, naar aanleiding van een klacht van een omwonende met wie hij sprak. De ombudsman onderzoekt of het OLB zijn fundamentele zorgplicht heeft geschonden door burgers onvoldoende te beschermen tegen ernstige gezondheids- en veiligheidsrisico’s.
Patroon van tekortschietend optreden
Volgens de ombudsman staan de problemen rond de vuilstort niet op zichzelf. In december oordeelde hij dat het OLB tekort schoot bij een illegale afgraving van diabaas in een woonomgeving. Deze grondstof wordt gebruikt voor woningbouw en de aanleg van wegen op Bonaire. Door de afgravingen ontstaan diepe kuilen, die vervolgens worden gebruikt voor illegale afvaldumping, met risico’s voor de gezondheid en het milieu tot gevolg.
In die zaak gaf het OLB aan niet te kunnen handhaven wegens het ontbreken van beleid. Volgens Van Zutphen wijst dit op een breder patroon: een overheid die op de hoogte is van ernstige risico’s, maar verantwoordelijkheid afschuift en burgers van het kastje naar de muur stuurt.
Capaciteitsgebrek is geen rechtvaardiging
De ombudsman erkent dat het OLB onder druk staat door een breed takenpakket en beperkte capaciteit en expertise. Desondanks is hij kritisch: 'Het gebrek aan mensen en middelen kan verklaren hoe een situatie ontstaat, maar mag deze situatie nooit rechtvaardigen. Onvoldoende menskracht ontslaat het OLB niet van haar zorgplicht.'
Ministerie kan niet langer aan de zijlijn blijven
Het recht op een veilige en gezonde leefomgeving wordt structureel geschonden, stelt Van Zutphen. Het ministerie kan zich volgens hem niet langer verschuilen achter de kwalificatie ‘eilandelijke taak’. De verantwoordelijkheid voor de bescherming van dit grondrecht in Caribisch Nederland ligt mede bij het ministerie, de ombudsman verwacht dat de staatssecretaris nu ingrijpt.
In maart brengt de ombudsman opnieuw een bezoek aan Bonaire en zal daar met omwonenden van de vuilstort spreken.