CPB-rapport onthult: Zo beïnvloedt het nieuwe kabinetsbeleid jouw portemonnee en toekomst
Het nieuwe kabinetsbeleid heeft grote gevolgen voor jouw geld en toekomst. Uit het Centraal Economisch Plan 2026 blijkt dat uitgaven aan zorg, defensie en sociale zekerheid stijgen, ondanks bezuinigingen. Ontdek hoe deze ontwikkelingen jou raken en wat de overheid doet om de kosten te beheersen.
| Onderwerp | Verandering (2025-2030) | Aandeel in BBP (2030) |
|---|---|---|
| Sociale zekerheid | +€13 mrd | - |
| Defensie | +€12,7 mrd | - |
| Zorg | +€10,6 mrd | 9,7% |
| Bezuiniging sociale zekerheid | -€2,5 mrd | - |
| Bezuiniging zorg | -€8 mrd | - |
| Overheidsuitgaven | - | 46,5% |
| Rentelasten | - | 1,2% |
| AOW en nabestaandenpensioen | - | ~5% |
Het Centraal Planbureau (CPB) speelt een cruciale rol in het analyseren van economisch beleid en het voorspellen van de gevolgen daarvan voor de Nederlandse economie en overheidsfinanciën. Hun rapporten, zoals het Centraal Economisch Plan, vormen de basis voor politieke besluitvorming en helpen burgers en bedrijven inzicht te krijgen in toekomstige ontwikkelingen.
Nieuws smaakt hier beter ☕
Geen betaalmuur, geen reclame, alleen maar nieuws. En hopelijk af en toe een extra kopje koffie.
Lees hieronder het originele artikel
Kijk voor échte stand van het land naar lange reeksen
Kijk je verticaal of horizontaal? Een vreemde vraag wellicht, maar echte cijferliefhebbers weten waarover ik het heb. Elke begroting en economische raming kent een horizontale ontwikkeling, die aangeeft wat er van jaar op jaar verandert. Maar daarnaast is er ook een verticale ontwikkeling, die laat zien wat er voor een gegeven jaar verandert ten opzichte van het ‘basispad’ dat volgt uit bestaand beleid.
Pieter Hasekamp
directeur
Meer informatie
Contact
Doorwerking op economie
De meeste lezers zullen misschien nog wat glazig kijken, dus laat me het verschil uitleggen aan de hand van het zojuist verschenen Centraal Economisch Plan 2026 (CEP) van het CPB. Het CEP – geen plan overigens, maar een prognose – volgt ditmaal op het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet en laat zien hoe dat doorwerkt in de economie en op de begroting.
Een paar voorbeelden: de uitgaven aan sociale zekerheid, de grootste post in de begroting, stijgen van 2025 naar 2030 met €13 mrd. Dat getal is gecorrigeerd voor inflatie. Over dezelfde periode stijgen de uitgaven aan defensie met €12,7 mrd en die aan zorg met €10,6 mrd
Maar het nieuwe kabinet bezuinigt toch juist op sociale zekerheid en zorg? Dat klopt. Maar de cijfers hierboven laten de horizontale ontwikkeling zien, de stijging van de uitgaven over de jaren heen. Daarin is al verwerkt dat het kabinet een aantal zaken heeft gewijzigd ten opzichte van het bestaande beleid. De CPB-analyse van het coalitieakkoord uit februari laat zien dat het kabinet in 2030 €2,5 mrd minder uitgeeft aan sociale zekerheid en bijna €8 mrd minder aan zorg. Dat is de verticale ontwikkeling. Er wordt dus, ten opzichte van de plannen van het vorige kabinet, juist minder ‘meer’ uitgegeven.
Jarenlange ontwikkelingen
Wat zeggen al die bedragen eigenlijk? Om die vraag te beantwoorden, is het nuttig te kijken naar het aandeel van de overheidsuitgaven in de totale economie. Mijn favoriete bijlagen bij het CEP zijn de zogenoemde lange reeksen, waarin te zien is hoe de economie en de overheidsfinanciën zich over een reeks van jaren ontwikkelen.
Zo zijn de totale overheidsuitgaven gedaald van 48,2% van het bbp in 1996 naar 42,4% in 2019, maar nemen die inmiddels weer toe, tot 46,5% van het bbp in 2030. Anders dan soms gedacht, zijn de kosten van het overheidsapparaat zelf vrij constant: de post ‘openbaar bestuur’ daalde van 10,1% van het bbp in 1996 naar 8,8% in 2019 en bedraagt 9,5% in 2030.
Nuttige hervormingen
De grootste toename zit in de zorguitgaven. Die stijgen van 5,7% van het bbp in 1996 naar 9,7% in 2030. Dat komt door de vergrijzing, maar ook doordat meer welvaart en nieuwe behandelmethoden de vraag naar zorg extra laten stijgen. Tegelijkertijd zijn de zorguitgaven sinds 2013 verrassend constant: zijn die effecten dan al uitgewerkt? Nou, nee: de afgelopen vijftien jaar is de kostenstijging vooral gedempt door het sluiten van zorgakkoorden met de sector.
In de sociale zekerheid geldt iets vergelijkbaars: de uitgaven aan AOW en nabestaandenpensioen liggen al sinds 1995 rond de 5% van het bbp, omdat de gevolgen van de vergrijzing zijn opgevangen door het verhogen van de pensioenleeftijd en andere hervormingen die de arbeidsparticipatie vergrootten.
De grootste daler? De rente-uitgaven. In 1985 was Nederland nog 5,9% van het bbp kwijt aan rentebetalingen over de overheidsschuld, in 2021 was dat gedaald naar 0,5%. Maar inmiddels stijgen die uitgaven weer door de stijgende rentestand en toenemende schuld, naar 1,2% van het bbp in 2030.
Profijt van meevallers
Conclusie: Nederland heeft de afgelopen dertig jaar niet alleen profijt gehad van een vredesdividend, maar ook van een participatiedividend, een rentedividend en een gasdividend (de gasbaten daalden van zo’n 2,5% van het bbp in 1995 naar ongeveer nul). Dankzij die meevallende ontwikkelingen staan de overheidsfinanciën er nu relatief goed voor. Maar we weten dat dit niet zo blijft: de defensie-uitgaven stijgen fors, de vergrijzing gaat zorgen voor hogere uitgaven aan zorg en sociale zekerheid, het wordt duurder om de staatsschuld te financieren en de gasbaten komen niet terug.
Het goede nieuws zit ook in de lange reeksen: overheidsbeleid kan onstuitbaar lijkende ontwikkelingen afremmen of ombuigen. De totale uitgaven aan sociale zekerheid liggen nu duidelijk lager dan dertig jaar geleden en ondanks de vergrijzing zijn de zorguitgaven stabiel gehouden. De nu voorziene ontwikkeling voor de lange termijn, een steeds verder oplopende schuldquote, is dus zeker niet onvermijdelijk.
En er is meer. De overheidsuitgaven vormen maar één van de 26 bijlagen bij het CEP. Op heel veel terreinen, van economische groei tot arbeidsmarkt, helpt het om horizontaal te kijken: voorbij de waan van de dag, naar de ontwikkeling op lange termijn. Lees dus die lange reeksen!
Dit essay van Pieter Hasekamp is op vrijdag 20 maart 2026 ook gepubliceerd op de opiniepagina van Het Financieele Dagblad.