19 februari 2026
Een uitbreiding van het Europese hoogspanningsnet is gunstig voor Nederland: het bespaart ruimte zonder hogere elektriciteitsprijzen. Tegelijkertijd maakt het Nederland meer afhankelijk van andere Europese landen, met name van Noorwegen. De kosten en baten van netuitbreiding zijn bovendien ongelijk verdeeld: in Noorwegen kost het ruimte en stijgen de elektriciteitsprijzen juist aanzienlijk. Dit vraagt om internationale samenwerking. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB), waarin twee toekomstscenario’s voor 2050 zijn vergeleken: een Europa met en zonder extra internationale netverbindingen. Het CPB onderzocht hoe deze scenario’s doorwerken in de fysieke ruimte nodig voor elektriciteitsproductie en in elektriciteitsprijzen, met een focus op Nederland.
Minder ruimtedruk in Nederland
In een scenario met een kleiner Europees netwerk heeft Nederland gemiddeld vier grote elektriciteitscentrales per provincie nodig, of het equivalent aan windmolens, plus genoeg zonnepanelen om de provincie Utrecht te bedekken. De precieze invulling hangt af van politieke keuzes. In een scenario met een groter Europees netwerk importeert Nederland meer elektriciteit uit landen met veel waterkracht, wind- en zonne-energie, zoals Noorwegen en Spanje. Daardoor bouwt Nederland gemiddeld een grote elektriciteitscentrale minder per provincie en heeft Nederland een derde minder oppervlakte nodig voor zonnepanelen ten opzichte van het kleine netwerkscenario. Geen verdere Europese netuitbreiding na 2030 heeft gevolgen voor ruimtegebruik en maatschappelijk draagvlak in Nederland. Ligt de elektriciteitsvraag in 2050 lager door bijvoorbeeld het vertrek van energie-intensieve industrie, dan is de ruimtelijke opgave kleiner.
Meer afhankelijkheid en hogere prijzen elders
Een groter Europees netwerk vergroot de afhankelijkheid tussen landen, waarbij de kosten en baten ongelijk uitpakken. Terwijl Nederland minder fysieke ruimte hoeft te maken voor elektriciteitsproductie dankzij extra importmogelijkheden, stijgt in Noorwegen de gemiddelde elektriciteitsprijs met circa 19% en neemt daar ruimtegebruik toe door de export van waterkracht en windenergie naar andere Europese landen. Dit kan verdere netuitbreiding onaantrekkelijk maken, met name voor Noorwegen
Europese samenwerking randvoorwaarde
Het onderzoek onderstreept dat vanwege de ongelijke kosten en baten verdere netuitbreiding niet vanzelfsprekend is en vraagt om Europese samenwerking. Voor Nederland betekent dit dat energiebeleid een expliciete afweging vergt tussen meer binnenlandse opwek of meer vertrouwen op elektriciteitsimport. Meer import kan de ruimtelijke en maatschappelijke druk van kerncentrales en windmolens verlichten, maar vergroot de afhankelijkheid van investeringsbeslissingen in andere landen. De keuze tussen meer autonomie en verbondenheid kan alleen in Europees verband worden gemaakt.
Heeft u vragen t.a.v. deze publicatie? Contacteer ons.