NWO-magazine Onderzoek: Wie is de baas over de tijd?

De maatschappij verwacht sneller resultaat van de wetenschap. Is die tijdsdruk een vloek of een zegen? Wie gaat er eigenlijk over de tijd die de wetenschap heeft? Deze en andere vragen staan centraal in de nieuwe editie van magazine Onderzoek. Crises, maatschappelijke uitdagingen, geopolitieke instabiliteit en snelle technologische ontwikkelingen maken dat de samenleving tempo van de wetenschap verlangt.

Politici willen tastbare resultaten nog in dezelfde regeerperiode. Bedrijven en organisaties verwachten toepassingen die direct werken en niet te veel tijd kosten. Hoeveel mag de maatschappij verwachten? En in hoeverre botsen die verwachtingen met de wetenschappelijke praktijk?

Maatschappij wacht op antwoorden

Je mag van wetenschappers verwachten dat ze aan de maatschappelijke belangen denken, vindt Arjan Vliegenthart, decaan van de faculteit Maatschappij en Recht van de Hogeschool van Amsterdam en voormalig Eerste Kamerlid. ‘Ik vind het bijna een morele plicht van onderzoekers om zich rekenschap te geven van de politieke dynamiek die er is: er wordt op hun antwoorden gewacht. De samenleving financiert in brede zin ons onderzoek. Of dat nou publiek of privaat is, er zit een impliciete prestatieafspraak in dat de uitkomsten het maatschappelijk licht gaan zien’, zegt Vliegenthart.

‘Wetenschap werkt beter zonder centrale regie’

Methodoloog en wiskundig psycholoog Eric-Jan Wagenmakers vindt dat de samenleving niet om meer snelheid kan vragen: ‘Onderzoekers zijn bevlogen mensen, maar ze zijn ook overwerkt en onderbetaald. In zo’n situatie denk ik dat je als maatschappij en politiek niet mag verwachten dat het nog sneller gaat. Je kunt niet aan de ene kant bezuinigen en aan de andere kant allerlei verwachtingen hebben van de resultaten.’ In bemoeienis van de politiek ziet Wagenmakers sowieso weinig. ‘Ik acht het niet uitgesloten dat wetenschap het best gedijt als de politiek haar handen ervan aftrekt en de wetenschap haar natuurlijke beloop laat. Politici zijn geen wetenschappers en sommige processen werken nu eenmaal beter zonder centrale regie.’

Realistische tijdshorizonnen

Sarah de Rijcke, hoogleraar en rector magnificus van de Universiteit Leiden, snapt waar die behoefte aan tempo vandaan komt. ‘We leven in een tijd van grote maatschappelijke urgentie: klimaat, gezondheid, veiligheid, AI. Het is logisch dat politici en burgers vragen: help ons, en het liefst snel.’ De maatschappij mag vragen om kwaliteit, relevantie en maatschappelijke betrokkenheid, zegt De Rijcke: ‘Maar dan wel met realistische tijdshorizonnen en met respect voor de onafhankelijkheid van universiteiten. Want sneller is niet altijd beter.’

Lees het openingsartikel hier

Ook te lezen in dit magazine

In deze editie van Onderzoek gaan we in op de lange weg naar grote doorbraken, de vraag hoe onderzoekers in hun werk tijdsdruk ervaren en de lessen van de coronacalls, die NWO tijdens de coronapandemie met spoed lanceerde.

Neem een gratis abonnement op Onderzoek

De cover van de nieuwe editie van Onderzoek.