Commissie rapporteert over de naleving van visumvrije reisvereisten door partnerlanden

Vandaag heeft de Commissie haar achtste rapport aangenomen onder het Visumopschortingsmechanisme, waarin de visumvrije regimes van de EU worden gemonitord. Hoewel de meeste partnerlanden stappen hebben gezet om de aanbevelingen uit eerdere rapporten van het Visumopschortingsmechanisme aan te pakken, blijven er aanzienlijke uitdagingen bestaan.

Visumliberalisatie is een belangrijk onderdeel van de toolbox van de EU voor samenwerking op het gebied van migratie, veiligheid en justitie met derde landen. Visumvrij reizen vergemakkelijkt mobiliteit en contacten tussen mensen, stimuleert de reis- en toerismesectoren en bevordert culturele en academische uitwisselingen. Het kan ook diplomatieke betrekkingen en internationale samenwerking bevorderen. Toch kan het bij misbruik aanzienlijke migratie- en veiligheidsuitdagingen veroorzaken, die moeten worden aangepakt.

Het rapport behandelt ontwikkelingen met betrekking tot de afstemming van het visumbeleid, migratie (inclusief grensbeheer en terugname), veiligheid en burgerschap bij partners in de Westelijke Balkan en het Oostelijk Partnerschap, de Oost-Caribische landen die investeerdersburgerschapsregelingen uitvoeren, en Latijns-Amerikaanse landen. Het bevat specifieke aanbevelingen voor elk land.

Belangrijkste bevindingen

Afstemming van het visumbeleid: De volledige afstemming van de Westelijke Balkan en Oostelijk Partnerschap-landen op het EU-visumbeleid blijft essentieel, gezien hun nauwe nabijheid tot het Schengengebied en de risicos van uiteenlopende visumlijsten en procedures. Hoewel verschillende partners in de Westelijke Balkan stappen hebben gezet om hun visumregimes af te stemmen, zijn sommige gestagneerd of hebben ze vooruitgang teruggedraaid. Er werden geen betekenisvolle vooruitgangen waargenomen bij de landen van het Oostelijk Partnerschap. Het visumbeleid van Georgië wijkt met name sterk af van dat van de EU, en Georgië is in 2024-2025 verder teruggevallen, ondanks herhaalde aanbevelingen.
Migratie, grensbeheer en terugname: Illegale migratie langs de route van de Westelijke Balkan is sinds 2023 aanzienlijk afgenomen. Er is echter bezorgdheid over het toenemende gebruik van geweld door smokkelnetwerken en de voortdurende druk aan de grens tussen Bosnië en Herzegovina en Kroatië. Over het algemeen hebben partners de samenwerking met Frontex en het EU-Asielbureau (EUAA) opgevoerd, maar verdere vooruitgang bij terugname is vereist. Het rapport dringt er bij alle partnerlanden op aan om openstaande kwesties zonder uitstel aan te pakken.
Ongegronde asielaanvragen van visumvrije ingezetenen blijven een bron van zorg en vertegenwoordigen ongeveer 18% van alle aanvragen sinds 2015. Aanvragen uit Kosovo en Oekraïne stegen in 2024, en aanvragen voor Albanië, Georgië, Moldavië, Noord-Macedonië en Servië, hoewel lager dan in 2023, blijven aanzienlijk. Een groot aantal aanvragen uit visumvrije Latijns-Amerikaanse landen vormt ook aanzienlijke uitdagingen voor de asielsystemen van de EU-lidstaten. Visumvrije partners moeten gerichte maatregelen blijven nemen om misbruik van het regime te voorkomen, onder meer met informatiecampagnes, exitcontroles en ondersteuning van Frontex.

Openbare orde en veiligheid: De samenwerking met Europol en Eurojust blijft sterk bij alle beoordeelde partners, waarbij partners in de Westelijke Balkan concrete operationele resultaten boeken tegen georganiseerde misdaad, cyberaanvallen en mensensmokkel, en Oekraïne intensieve samenwerking onderhoudt ondanks de aanhoudende agressieve oorlog. Opkomende risicos zijn onder meer nieuwe vuurwapensmokkelroutes via Moldavië en veiligheidszorgen in Georgië die verband houden met Russische invloed. Hoewel de meeste partners voldoen aan anti-corruptieverplichtingen, heeft Georgië eerdere hervormingen teruggedraaid. Verschillende landen kampen nog met kwetsbaarheden in documentbeveiliging, waaronder vervalste of frauduleus verkregen paspoorten en identiteitswijzigingen die worden gebruikt om EU-veiligheidscontroles te omzeilen. Deze kwesties moeten worden aangepakt om de integriteit van visumvrij reizen te waarborgen.
Burgerschap door investering: Investeerdersburgerschapsregelingen die worden uitgevoerd door visumvrije landen brengen veiligheidsrisicos met zich mee, omdat ze onderdanen van derde landen die normaal een visum nodig hebben, kunnen toestaan standaardcontroles te omzeilen en via aangekochte burgerschap toegang tot Schengen te verkrijgen. Regelingen in vijf Oost-Caribische staten blijven zorgen baren vanwege hoge volumes, korte verwerkingstijden en lage afwijzingspercentages, ondanks enkele stappen om due diligence en informatie-uitwisseling te versterken.
Niet-naleving van andere belangrijke criteria door Georgië: De Commissie heeft zorgen geuit over ernstige schendingen van fundamentele rechten en vrijheden in Georgië, waaronder schendingen van non-discriminatieprincipes, en heeft herhaaldelijk opgeroepen tot onmiddellijke actie van de Georgische autoriteiten om deze kwesties aan te pakken en de aanbevelingen van de Commissie uit te voeren. Desondanks heeft Georgië talrijke toezeggingen tijdens de visumliberalisatiedialoog geschonden en de aanbevelingen van het Zevende Visumopschortingsmechanismerapport niet geïmplementeerd. Gezien de systematische en opzettelijke aard van deze terugval, zal de Commissie passende maatregelen overwegen onder het herziene Visumopschortingsmechanisme, dat op 30 december 2025 in werking treedt. Volgens de nieuwe regels kan in de eerste fase de visumopschorting gericht zijn op houders van diplomatieke, dienst- en officiële paspoorten uitgegeven door de Georgische autoriteiten, die primair verantwoordelijk zijn voor het niet nemen van maatregelen om de aanbevelingen van de Commissie aan te pakken. Anders dan de momenteel geldende regels, zorgen de nieuwe regels voor een uniforme toepassing van de opschorting in alle lidstaten, aangezien bilaterale visumvrijstellingen voor houders van diplomatieke, dienst- en officiële paspoorten niet langer mogelijk zijn zodra de visumplicht voor deze groepen op EU-niveau wordt heringevoerd. In de tweede fase kan de opschorting worden uitgebreid tot de gehele bevolking als de Georgische autoriteiten de problemen niet aanpakken. Uiteindelijk kan Georgië zijn visumvrije status volledig verliezen en worden overgeplaatst naar de EU-lijst van derde landen waarvoor een visum vereist is.

Volgende stappen

De Commissie zal de naleving van de visumliberalisatievereisten en aanbevelingen door partnerlanden blijven monitoren en zal jaarlijks blijven rapporteren aan het Europees Parlement en de Raad.

Achtergrond

De EU heeft momenteel een visumvrij regime met 64 niet-EU-landen en -gebieden. Onder dit visumvrije regime kunnen niet-EU-burgers zonder visum gedurende 90 dagen binnen 180 dagen het Schengengebied betreden. In juni 2025 kwamen de Raad en het Parlement overeen over een sterker en flexibeler visumopschortingsmechanisme, naar aanleiding van een voorstel van de Commissie. Dit stelt de EU in staat beter om te gaan met uitdagingen die verband houden met visumvrije regelingen, met nieuwe gronden om visumvrije regimes op te schorten, lagere drempels om het opschortingsmechanisme te activeren, evenals een snellere en flexibelere procedure. Het herziene opschortingsmechanisme treedt in werking op 30 december 2025.

Sinds 2017 brengt de Commissie jaarlijkse rapporten uit onder het Visumopschortingsmechanisme, waarin de naleving van visumliberalisatievereisten door visumvrije partners in de Westelijke Balkan en het Oostelijk Partnerschap wordt gemonitord. Met het voorstel voor een herzien visumopschortingsmechanisme introduceerde de Commissie ook strengere monitorings- en rapportageverplichtingen. Sinds 2023 rapporteert de Commissie over een breder scala aan landen, met inbegrip van alle visumvrije landen waar uitdagingen worden vastgesteld. Het rapport van dit jaar behandelt het jaar 2024 en belangrijke ontwikkelingen in 2025.