Dames en heren,
Beste vrienden,
Guten morgen.
Al bijna 25 jaar helpt de Duitse Raad voor Duurzame Ontwikkeling de samenleving vooruit te kijken – naar een gezondere, welvarendere en veerkrachtigere wereld.
Vandaag, in het licht van verslechterende klimaatverandering, escalerende conflicten en aanhoudende handelsoorlogen, is dit werk belangrijker dan ooit.
Ik ben dan ook verheugd om vandaag met u te spreken over hoe vrijheid, democratie en duurzame economische praktijken onze concurrentiekracht kunnen versterken.
Dit is geen academisch debat.
Toen China vorige maand bepaalde exportbeperkingen oplegde, ervaarden onze bedrijven heel concreet hoe een overmatige afhankelijkheid van ogenschijnlijk goedkope primaire grondstoffen de fundamenten van ons Europees industrieel model bedreigt.
Ik wil dan ook heel concreet zijn in mijn opmerkingen en het voorbeeld van de circulaire economie nemen om te onderzoeken hoe duurzame economische praktijken Europa kunnen helpen concurrerender te worden.
In september, op de Wereldexpo in Osaka, had ik een gesprek over de oude Japanse kunst van Kintsugi – waarbij gebroken aardewerk wordt gerepareerd met goud of zilver om de scheuren te vullen.
Het gerepareerde aardewerk wordt mooier en waardevoller dan het origineel – en deze filosofie spreekt mij sterk aan.
Dat gesprek en de marktbeschermingsmaatregelen die we vandaag ervaren, hebben geholpen enkele ideeën voor mij te kristalliseren.
Ten eerste – onze wereld verandert snel. Dus moeten ook onze beleidsmaatregelen veranderen. We moeten sneller en wendbaarder worden.
Onze bedrijven worden geconfronteerd met hoge energiekosten, onzekere wereldwijde toeleveringsketens en oneerlijke wereldwijde concurrentie.
Onze ecosystemen hebben het moeilijk en onze watercyclus is verbroken.
In deze onstabiele wereld is overstappen op een circulaire economie niet langer alleen een milieukeuze.
Het is een economische noodzaak geworden.
Ten tweede – circulariteit is een enorme kans – voor onze concurrentiekracht, ons milieu en onze lange termijn toekomst.
Voor bedrijven kan een circulair model:
- kosten verlagen,
- nieuwe inkomstenstromen openen,
- afhankelijkheid van primaire grondstoffen verminderen,
- merkbekendheid verbeteren, en
- veerkracht vergroten.
En wij, als burgers, hebben letterlijk de sleutels tot een circulair model in onze handen.
Volgens een schatting zijn er wereldwijd tien miljard slapende telefoons.
De e-producten die we elk jaar weggooien bevatten ongeveer 1 miljoen ton kritieke grondstoffen.
Maar we recyclen slechts ongeveer 1% van de zeldzame aardmetalen die we gebruiken. Van Neodymium, bijvoorbeeld, een belangrijk materiaal voor permanente magneten, werd in 2022 vrijwel geen van de 1700 ton teruggewonnen.
En het gaat niet alleen om kritieke grondstoffen.
Bouwmaterialen zo basaal als het zand waaruit we ons cement maken, beginnen schaars te worden. Wist u dat slechts één procent van de materialen uit sloop wordt hergebruikt?
En elke keer als ik een nieuw shirt voor mijn kleindochter koop, denk ik eraan dat slechts één procent van gebruikte kleding wordt gerecycled tot nieuwe kleding.
Decennialang hebben we vooruitgang gemeten aan de hand van lineaire groei – gebaseerd op een economisch model dat producten steeds opnieuw wint, maakt, gebruikt en weggooit.
Ophopingen van afval groeien op stortplaatsen of worden naar het buitenland verscheept – buiten het zicht en uit het oog.
En we gebruiken natuurlijke hulpbronnen bijna twee keer zo snel als ecosystemen ze kunnen regenereren.
We hebben een slimmer model nodig voor de 21e eeuw.
Een model dat waarde maximaliseert en afval minimaliseert.
Een model dat materialen hergebruikt en recyclet en ze zo lang mogelijk in de economie houdt.
En een model dat onze afhankelijkheden van andere landen en kwetsbare toeleveringsketens vermindert.
De circulaire economie is Europas beste kans om concurrerend te blijven in een wereld van schaarse grondstoffen en dure energie.
En het is gebaseerd op de erkenning dat economische kracht en milieubewustzijn twee kanten van dezelfde medaille zijn.
Tien jaar geleden was Europa sterk afhankelijk van Rusland voor onze energie. Met RePowerEU zijn we hierop teruggekomen, en koolstofarme energie speelt daarin een grote rol.
Vandaag komen vrijwel al onze zeldzame aardmetalen uit China. Met daadkrachtige actie kunnen we dit veranderen, en circulariteit moet een groot onderdeel van ons plan zijn.
Om resultaten te boeken moeten we sneller en verder gaan.
Maar ik ben hoopvol, omdat ik een groeiende beweging zie achter de overgang naar circulariteit:
Niet alleen in gesprekken met politieke leiders in heel Europa en de rest van de wereld.
Burgers vragen om duurzamere producten. Ze begrijpen dat Europa onze waarden en onze vrijheid moet beschermen door onze afhankelijkheden te verminderen. En ze zijn bereid hun rol te spelen, te beginnen met het recyclen van de smartphone die we in onze handen houden.
Voor veel bedrijven in Europa wordt het circulaire model al een drijvende kracht achter innovatie, veerkracht en industriële vernieuwing.
Bijvoorbeeld:
Over enkele weken bezoek ik Krefeld voor de opening van de eerste lithiumrecyclingfabriek van Duitsland.
Traceless – uit Hamburg – maakt volledig composteerbare verpakkingen zonder plastic.
En gevestigde bedrijven vinden nieuwe manieren om materialen te hergebruiken en producten te repareren.
Scania – een Zweeds bedrijf dat deel uitmaakt van de Volkswagen Groep – plaatst oude, gereviseerde versnellingsbakken in nieuwe vrachtwagens. Daarmee gebruiken ze 50 procent minder materiaal en verminderen ze de CO2-uitstoot tot 45 procent.
BMW is pionier in een gesloten kringloopsysteem voor elektrische autobatterijen in Beieren.
Ondertussen heeft Mercedes-Benz een batterijrecyclingfabriek geopend – de eerste in Europa – die meer dan 90 procent van waardevolle elementen kan terugwinnen.
Bedrijfsleiders mogen niet aarzelen in hun circulaire doelstellingen. Er zijn kosten verbonden aan overmatige afhankelijkheden van primaire grondstoffenimport. Circulariteit wordt daarom steeds commerciëler haalbaar.
En de boodschap die ik vandaag uitzend is dat Europa zal doen wat het kan om dit te ondersteunen.
We bereiden een Wet Circulaire Economie voor om de circulaire transitie in heel Europa te versnellen.
Ten eerste – we moeten een echte interne markt voor secundaire grondstoffen opbouwen – die zowel vraag als aanbod stimuleert.
In plaats van dat 27 lidstaten verschillende producten op verschillende manieren recyclen, moeten we streven naar één markt, met één set regels, die exponentiële kansen biedt.
Door de vrije beweging van secundaire grondstoffen te waarborgen, kunnen we afval omzetten in waardevolle materialen voor bedrijven in de hele EU.
Ten tweede – we moeten de economie op orde krijgen.
We moeten ons afvragen waarom primaire kunststoffen bijvoorbeeld nog steeds goedkoper zijn dan secundaire.
Hoe kunnen we het vertrouwen van investeerders en industrie in de vraag naar gerecyclede kunststoffen opbouwen?
En welke rol kan overheidsopdracht daarin spelen?
Ten derde – we moeten daadkrachtig handelen.
De wet komt volgend jaar. Maar Europa kan niet wachten.
Dus ondersteunt de EU vandaag al investeringen in circulariteit waar mogelijk. Een spannend Horizon Europe-project onder leiding van het Fraunhofer Instituut ontwikkelt Hubs voor Circulariteit, waar afval, energie, water en materialen worden gedeeld tussen partners.
Voor het einde van dit jaar zullen we een pakket kortetermijnmaatregelen aannemen om de interne markt voor secundaire grondstoffen te verdiepen, circulaire investeringen te stimuleren en een gelijk speelveld te waarborgen, ook via handelsmaatregelen indien gerechtvaardigd.
En circulariteit zal een grote rol spelen in het Resource EU-pakket dat we de komende weken zullen aannemen om onze afhankelijkheden van kritieke grondstoffen sneller te verminderen.
Dames en heren,
Mijn voorbeelden en verhalen tonen aan dat duurzaamheid en concurrentiekracht geen tegenstelling zijn.
Ze benadrukken het grote potentieel van circulariteit – en wat we kunnen bereiken met leiderschap en visie.
Maar ik ben ook gefrustreerd. Want deze voorbeelden herinneren mij aan dat 12 procent circulariteit in Europa – en hoeveel meer we moeten doen.
Dus laat ik afsluiten met een oproep tot actie.
De uitdagingen van Europa vandaag vereisen een inzet van de hele samenleving.
We hebben nodig:
- Bedrijven die de kosten van afhankelijkheden meenemen en zich inzetten voor veerkrachtplanning en echt circulaire modellen.
- Burgers die hun stem, consumentengedrag en koopkracht gebruiken om duurzame, circulaire praktijken te ondersteunen.
- En nationale en regionale overheden die het juiste kader scheppen.
Ik kijk ernaar uit om nu met u in gesprek te gaan!