Amsterdam staat bekend om zijn sociale woningbouw. In veel buurten zie je dat er bewust is nagedacht over hoe mensen wonen en samenleven. Minder zichtbaar is de rol die vrouwen daarin speelden, als ontwerpers, denkers en organisatoren van beter wonen in de stad.
Op donderdag 29 januari is er in Museum Het Schip een gratis programma over de geschiedenis van vrouwen en wonen. In Vrouwen & Volkshuisvesting staat hun rol centraal, van het begin van de 20e eeuw tot nu.
Woningnood en andere perspectieven
Aan het begin van de 20e eeuw kampt Amsterdam met grote woningnood. Gezinnen wonen vaak in kleine, ongezonde huizen. De gemeente en woningbouwverenigingen zoeken naar oplossingen die verder gaan dan alleen snel bouwen. Woningen moeten gezonder worden, met meer licht en lucht. Ook straten en buurten zijn onderdeel van het dagelijks leven.
In die tijd kijken vrouwen anders naar wonen. Zij richten zich op het dagelijks gebruik van huizen, en op zorg en gezin. Vrouwen als Louise Went, Wilhelmina Carolina Blomberg, Helena Mercier en Johanna ter Meulen zetten zich in voor goede woningen en sociale voorzieningen. Zij vragen daarbij ook aandacht voor alleenstaande vrouwen, die vaak buiten de regels vallen.
Vrouwen binnen de Amsterdamse School
De Amsterdamse School geeft vorm aan een groot deel van de sociale woningbouw in de stad. Juist in Amsterdam krijgt deze stijl veel ruimte, doordat de gemeente sterk stuurt op kwaliteit en samenhang in nieuwe woonwijken. De herkenbare architectuur gaat samen met ideeën over gemeenschappelijkheid en zorg voor bewoners.
Vrouwen zijn daarbij actief in verschillende disciplines. Margaret Kropholler, de eerste vrouwelijke architect van Nederland, ontwerpt woningen met een heldere en praktische indeling. Haar werk maakt duidelijk dat architectuur begint bij het dagelijks leven in huis.
Schoonheid en waardigheid
Ook buiten de architectuur leveren vrouwen een belangrijke bijdrage. Grafisch ontwerpers Fré Cohen en Tine Baanders verzorgen drukwerk voor woningbouwverenigingen. Beeldhouwer Louise Beijerman maakt kunstwerken die onderdeel worden van woongebouwen en die nog altijd zichtbaar zijn in het straatbeeld. Zo wordt kunst een vast onderdeel van het gewone wonen.
Binnen de sociale woningbouw van die tijd geldt schoonheid niet als luxe. Versieringen en aandacht voor detail horen bij het dagelijks leven, ook in arbeiderswijken. Dat beïnvloedt hoe bewoners hun buurt ervaren. Wonen gaat niet alleen over een dak boven het hoofd, maar ook over waardigheid en erkenning.
Van toen naar nu
Het programma verbindt deze vroege geschiedenis met de jaren 70 en 80. Dan spelen zwarte vrouwen en vrouwen met een migratieachtergrond een belangrijke rol in het verbeteren van woonomstandigheden in Amsterdam. Vanuit buurtinitiatieven en informele netwerken komen zij in actie tegen achterstallig onderhoud en uitsluiting. Hun inzet is vaak bepalend, maar blijft meestal buiten beeld. Verder zoomt het programma in op de huidige wooncrisis en het gesprek over hoe de idealen van rechtvaardigheid opnieuw richtinggevend worden voor het beleid van vandaag en morgen.
Aanmelden
Meer weten? Het programma Vrouwen & Volkshuisvesting vindt plaats op donderdag 29 januari 2026 van 19.30 tot 21.45 uur bij Museum Het Schip. Deelname is gratis, aanmelden is verplicht en kan via de website van het museum. Daar vindt u ook meer informatie over het programma en de sprekers.