Opdracht tussenuitspraak
De Afdeling bestuursrechtspraak droeg de minister in de tussenuitspraak op om beter te motiveren of het wegstrepen (extern salderen) van de stikstoftoename van het wegproject tegen een stikstofafname vanwege het stoppen van enkele agrarische bedrijven, voldeed aan de voorwaarden die daarvoor gelden. Een van die voorwaarden is het additionaliteitsvereiste.
Gebrek niet hersteld
De Afdeling bestuursrechtspraak is van oordeel dat de minister niet voldoende heeft gemotiveerd dat aan het additionaliteitsvereiste wordt voldaan. Daarmee is het gebrek in het tracébesluit niet hersteld.
Additionaliteitsvereiste
Het wegproject heeft negatieve gevolgen voor vijf Natura 2000-gebieden rond de Ring Utrecht: Veluwe, Binnenveld, Oostelijke Vechtplassen, Naardermeer en Nieuwkoopse Plassen & De Haeck. Het merendeel van deze Natura 2000-gebieden is overbelast met stikstof. De minister moest onderbouwen dat de stikstofafname van de gestopte agrarische bedrijven niet nodig is om dreigende verslechtering van de natuur in deze gebieden te voorkomen. Het natuurbeschermingsrecht eist dat daarbij voortdurend wordt gekeken of de maatregelen om de hoeveelheid stikstof in deze gebieden te verminderen, nog voldoen of dat meer of andere maatregelen nodig zijn. De minister had daarom in zijn herstelbesluit uit moeten gaan van de meest recente informatie over de staat van de natuur in deze natuurgebieden. Die informatie staat in de natuurdoelanalyses en de adviezen daarover van de Ecologische Autoriteit. De minister heeft deze analyses en adviezen niet meegenomen in zijn herstelbesluit, maar dat had hij wel moeten doen. Uit deze analyses blijkt namelijk dat de staat van de natuur in deze gebieden onvoldoende is. Daarom kan de minister nu niet stellen dat de gewenste stikstofdaling met alleen de bestaande maatregelen kan worden bereikt en dat niet ook de stikstofafname van de gestopte agrarische bedrijven nodig is.
Voor minister geldt méér dan een vergewisplicht
De minister voerde aan dat hij kon volstaan met nagaan of de bevoegde provincies de stikstofafname van deze bedrijven nodig vinden voor de Natura 2000-gebieden (de zogeheten vergewisplicht). Daar gaat de Afdeling bestuursrechtspraak niet in mee. Een minister heeft, anders dan een gemeenteraad, namelijk wel bevoegdheden om invloed uit te oefenen op de staat van de natuur in Natura 2000-gebieden.
Extra compensatie
Nu niet aan het additionaliteitsvereiste wordt voldaan, mocht de minister geen gebruik maken van extern salderen om het wegproject mogelijk te maken. Maar extern salderen was niet de enige mogelijkheid. De Afdeling bestuursrechtspraak had de minister al in de tussenuitspraak erop gewezen dat hij in plaats van extern salderen in het herstelbesluit ook kon kiezen voor extra compenserende maatregelen om het verlies aan natuur(kwaliteit) te compenseren. Daar heeft de minister nu geen gebruik van gemaakt.
Gevolg van de uitspraak
Nu de gebreken in het tracébesluit niet hersteld zijn heeft de Afdeling bestuursrechtspraak het tracébesluit 2020 en de gewijzigde tracébesluiten uit 2022 en 2025 vernietigd. Daarmee is de verbreding van de rijkswegen A12, A27 en A28 zoals de minister voor ogen had met dit tracébesluit, van de baan.