Elk jaar is de Noordzee rond deze tijd het koudst. Maar tegenwoordig koelt het zeewater minder sterk af dan vroeger. In de afgelopen 40 jaar is de Noordzee ongeveer 1,7 graad warmer geworden. Die opwarming verschilt per seizoen en per regio. Een warmere Noordzee zorgt bovendien voor meer neerslag, vooral in de herfst in de kustgebieden wanneer de wind vanaf zee waait.
Noordzee warmt op
Dankzij satellieten weten we vrij precies hoe warm het zeewater aan het oppervlak van de Noordzee is en hoe die temperatuur is veranderd. Tussen 1982 en 2024 was de gemiddelde temperatuur ongeveer 10 graden (afbeelding 1, links). Het water is wat warmer langs de Nederlandse kust en kouder richting de Atlantische Oceaan, voorbij Schotland.
De opwarming verschilt per gebied (afbeelding 1, rechts). Dicht bij de kust is de temperatuur het sterkst gestegen, verder richting de Atlantische Oceaan minder. Voor de Nederlandse kust gaat het om ongeveer 0,4 graad per 10 jaar. Ten noorden van Schotland is dat minder dan 0,2 graad per 10 jaar. Daardoor zijn de temperatuurverschillen binnen de Noordzee groter geworden.
Afbeelding 1. Gemiddelde temperatuur van de Noordzee (links) en de gemiddelde opwarming over de periode 1982-2024. Data: Copernicus Marine Service, ©KNMI.
Temperatuur verandert sterk door het jaar heen
De Noordzee is niet erg diep. In het zuiden is ze 20 tot 50 meter diep, richting Noorwegen loopt dat op tot 200 à 300 meter. In de lente en zomer warmt vooral de bovenste 20 tot 30 meter door de zon sterk op. In de herfst en winter koelt dit water weer af (zie animatie in afbeelding 2).
Aan de kust zijn de verschillen door het jaar heen het grootst: van minder dan 2 graden in februari tot meer dan 20 graden in augustus. Dat is een verschil van zo’n 18 graden. Ten noorden van Schotland, waar de zee veel dieper is, schommelt de temperatuur veel minder: tussen ongeveer 7 en 14 graden.
Opvallend is ook het verschil tussen winter en zomer. In de winter wordt het warmer als je vanaf de koude kust de zee op gaat. In de zomer is dat juist andersom: dan is het water dicht bij de kust warmer dan verder op zee.
Afbeelding 2. Gemiddelde temperatuur per maand over de periode 1982-2024. Data: Copernicus Marine Service, ©KNMI.
Opwarming sterker in zomer dan winter
De grootte en het patroon van de opwarming is niet in alle seizoenen gelijk (afbeelding 3). De sterkste opwarming zien we in de lente (0,5 graad per 10 jaar aan de kust in het vierkant in afbeelding 3), de minste opwarming in de herfst (0,3 graad per 10 jaar in hetzelfde gebied). In de zomer is de opwarming het sterkst midden op de Noordzee, in de overige seizoenen bij de kust.
Afbeelding 3. Gemiddelde opwarming per seizoen over de periode 1982-2024 in aantal graden per 10 jaar. Data: Copernicus Marine Service, ©KNMI.
Opwarming boven land sterker dan boven zee
De temperatuur van de Noordzee aan de Nederlandse kust is jaargemiddeld 1,2 graden hoger dan in De Bilt (afbeelding 4). De jaar- op jaar variaties zijn vrijwel gelijk en dat geldt ook voor de gemiddelde opwarming over de hele periode (+1,7 graden). Verder uit de kust verloopt de opwarming langzamer. De belangrijkste oorzaak is dat verdamping boven zee sterker toeneemt met opwarming dan boven land. En verdamping werkt verkoelend.
Waarom is de zee warmer dan het land?
Het kost meer energie om de zee op te warmen dan het land, vandaar dat de zee in het voorjaar en de zomer trager opwarmt dan land, maar ook veel trager afkoelt in de herfst en de winter (afbeelding 5). En juist die milde winters zorgen ervoor dat het jaargemiddelde boven zee hoger uitkomt. In de zomer wordt het vrijwel even warm boven land als boven zee.
Waarom is de opwarming van de Noordzee van belang?
De Noordzee werkt als een warmtebatterij: de warmte opgeslagen in de zomer, wordt in de winter weer afgegeven. Dat zorgt voor milde winters in Nederland. Met name in de herfst voedt een warme Noordzee bij wind uit het westen de ontwikkeling van buien die vooral aan de kust veel neerslag geven. Hoe warmer de Noordzee, hoe intenser die buien.