Het is extreem koud in grote delen van Canada en de VS met temperaturen ver onder nul. Er vallen grote hoeveelheden sneeuw en miljoenen mensen zitten zonder stroom. Hoe is die kou te rijmen met het feit dat de aarde opwarmt?
Kou op de noordpool
Iedere winter koelt de noordpool sterk af. De zon schijnt er niet meer en de warmte wordt uitgestraald naar het heelal. Is het in de zomer nog gemiddeld net boven het vriespunt, in de winter daalt de temperatuur tot gemiddeld 22 graden onder nul. Met enige regelmaat voeren winden deze koude lucht richting het zuiden, zoals nu over Canada en de VS, waar het dan extreem koud wordt.
De koude lucht op de noordpool wordt tegelijkertijd vervangen door warmere lucht vanuit het zuiden en zo wordt het abnormaal warm op de noordpool. Dat is goed te zien in de animatie hieronder van de dagelijkse temperatuur in de eerste 25 dagen van januari 2026. Gebieden kleuren blauw als het daar kouder is dan gemiddeld, rood als het warmer is dan gemiddeld. In ieder gebied wisselen rode en blauwe kleuren elkaar af omdat de wind zo varieert van dag tot dag. Wel zie je dat de warme en koude luchtmassa's zich vooral van west naar oost bewegen. Dat komt doordat de wind door de draaiing van de aarde vooral van west naar oost waait in deze gebieden.
Gemiddeld wordt het steeds warmer
De noordpool warmt drie tot vier keer zo snel op als de aarde als geheel. Sinds 1950 is de noordpool ruim 4 graden warmer geworden (afbeelding 1), de wereld ruim een graad. In de winter wordt het nu gemiddeld -22 graden in plaats van -26 graden. Dat is nog altijd extreem koud. En als deze koude lucht uitstroomt over de VS wordt het daar dus nog steeds extreem koud, ondanks dat de aarde en ook het noordpoolgebied gemiddeld is opgewarmd. Wel zou het nog een aantal graden kouder geweest zijn zonder klimaatverandering.
Afbeelding 1. Gemiddelde temperatuur in het noordpoolgebied (gebied ten noorden van 60˚N) in januari (blauwe kleur) en de wereldgemiddelde temperatuur (zwarte kleur). Data: ERA5/ECMWF.
Extreem koud in de VS maar wereldgemiddeld nu abnormaal warm
In de animatie hierboven zie je dat het op 25 januari 2026 extreem koud was in de VS en delen van Rusland en Oost-Europa. Tegelijkertijd was het op andere plekken, zoals op Groenland, in het oosten van Rusland en in Griekenland en ook wereldgemiddeld abnormaal warm (afbeelding 2). In slechts vijf recente jaren was de wereld warmer op 25 januari, in alle overige jaren sinds 1940 was het kouder. Door herverdeling van warmte op aarde kan het dus nog steeds plaatselijk abnormaal koud worden, ook al wordt de wereld gemiddeld steeds warmer.
Afbeelding 2. Dagelijkse wereldgemiddelde temperatuur sinds 1940. Jaren waarin het op 25 januari warmer was dan in 2026 zijn in kleur weergegeven. Op het noordelijk halfrond is meer land dan op het zuidelijk halfrond. In de winter koelt land koelt sterker af dan oceaan. Daarom is de wereld gemiddeld maar liefst vier graden kouder in onze winter dan in onze zomer. Bron: C3S/ECMWF.