Bepaalde groepen lopen getalsmatig achter in de wetenschap, zoals eerste- en tweedegeneratie-onderzoekers met een niet-westerse migratieachtergrond. Om hun toegang tot de wetenschap te bevorderen, bestaat er het Mozaïek 2.0-programma. Een ander NWO-programma, Hestia, richt zich op zijn beurt specifiek op academici die hun thuisland zijn ontvlucht. Omdat dit laatste programma zal stoppen en onlangs een laatste ronde heeft geopend, breidt NWO het Mozaïek-programma uit met een deel van de doelgroep van het aflopende Hestia-programma: gevluchte junior onderzoekers die in Nederland wonen.
NWO ziet een gezonde onderzoekscultuur als voorwaarde voor wetenschap van wereldklasse. Dit zorgt er immers voor dat talent de ruimte krijgt en samenwerking gestimuleerd wordt. Het is belangrijk dat verschillende mensen samenkomen, zodat onderwerpen vanuit allerlei perspectieven belicht worden. Dat zorgt voor nieuwe ideeën en een dieper begrip van de materie. Toch is er nog altijd ongelijkheid binnen de wetenschap en blijven bijvoorbeeld onderzoekers met een niet-westerse migratieachtergrond als geheel achter. Het promotiebeurzenprogramma Mozaïek 2.0 richt zich op deze doelgroep door het financieren van promotieplaatsen. Zoals bij alle financieringsinstrumenten van NWO is de kwaliteit van de onderzoeksvoorstellen altijd doorslaggevend bij het toekennen van beurzen.
Naast Mozaïek heeft NWO in 2018 ook het programma Hestia – Impulse for Refugees in Science gelanceerd. Dit NWO-programma biedt academici die hun thuisland hebben moeten ontvluchten de kans om deel te nemen aan lopende onderzoeksprojecten. Zo kunnen zij een netwerk opbouwen en uitbreiden, hun kennis en expertise delen en krijgen zij de kans om het Nederlandse wetenschapssysteem beter te leren kennen. Bij eventuele terugkeer kunnen zij dan hun academische loopbaan zonder hiaten voortzetten, terwijl ze tegelijkertijd met hun expertise de Nederlandse wetenschap en samenleving verrijken.
Ruimte creëren binnen Mozaïek voor aflopend Hestia-programma
Eerder heeft NWO besloten dat Mozaïek in aangepaste vorm blijft bestaan. Hestia stopt echter wel na 2026 en opende onlangs haar laatste ronde, die op 3 maart 2026 sluit. NWO heeft daarom, mede op basis van consultatie in het veld, besloten om nu een deel van de Hestia-doelgroep op te nemen in het Mozaïek-instrument: namelijk junior onderzoekers op masterniveau die nog niet gepromoveerd zijn. Ook wordt de doelgroep uitgebreid naar onderzoekers uit Oekraïne die vallen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Door een eigen subsidieplafond, beoordelingspanel en indienvoorwaarden wordt zoveel mogelijk voorkomen dat beide doelgroepen – onderzoekers met een migratieachtergrond en gevluchte onderzoekers – in de nieuwe programmaopzet met elkaar moeten gaan concurreren. Met deze wijziging blijft NWO zich inspannen om toegang te bieden tot een wetenschapscarrière voor deze precaire groep onderzoekers.
Op naar Mozaïek 3.0
Voor de nieuwe Mozaïek 3.0-opzet is er gesproken met externe partijen, zoals De Jonge Akademie, Promovendi Netwerk Nederland, Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF en het Landelijk overleg universitaire Diversity Officers. Ook is er een enquête uitgezet onder Mozaïek-aanvragers. Hun kennis en inzichten zijn van groot belang in dit proces. Op deze manier probeert NWO een vernieuwd programma te presenteren dat goed is afgestemd met het veld en deze groep onderzoekers. Daarbij kreeg NWO de volgende aandachtspunten mee: bekendheid en bereik onder de hele breedte van de doelgroepen, een grotere slagingskans en een betere aansluiting van rondes op meerdere afstudeermomenten. Op de laatste twee punten komen er daarom aanpassingen.
- Een aangescherpte eis – om slagingskansen te verhogen – betreft het onderwijsverleden van de Mozaïek-doelgroep en hun binding met Nederland: de bachelor moet in elk geval in Nederland behaald zijn.
- Door een later bewijsmoment van het behaalde masterdiploma, wil MWO het gat tussen afstuderen en het toekennen van een beurs verkleinen.
De verwachting is dat de eerste ronde van Mozaïek 3.0 in het tweede kwartaal van 2026 opengesteld wordt.
Projectleiders en hoofdaanvragers van een door NWO of ZonMw gefinancierd project, kunnen nu nog een aanvraag indienen voor de vijfde en laatste ronde van het programma Hestia - Impulse for Refugees in Science voor financiering van deelname van een academicus met een vluchtelingenstatus. Deze ronde sluit op 3 maart 2026. Via Hestia kunnen academici met een vluchtelingenstatus in Nederland hun academische carrière opbouwen of voortzetten en hun netwerk verbreden. Hestia is ontwikkeld in samenwerking met de KNAW, De Jonge Akademie en de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF.