Dames en heren, beste vrienden en partners,

Het Cyprus Forum Brussel 2026 vindt plaats op een bijzonder belangrijk moment, nu het Cypriotische voorzitterschap van de Raad van start is gegaan. Het plaatst Cyprus in het middelpunt van hoogstaande discussies over enkele van de meest urgente strategische vraagstukken waarmee onze Unie wordt geconfronteerd, met een duidelijke visie: een autonome Europa, open naar de wereld.

In dit kader is het een bijzonder genoegen u toe te spreken onder het aansprekende thema “Zeeën van kansen”; een thema dat ons uitnodigt verder te kijken dan individuele sectoren en de bredere maritieme dimensie van Europas toekomst te overwegen.

Europa is in wezen een maritieme Unie, met 66.000 km kustlijn en de grootste exclusieve economische zone ter wereld. Onze zeeën verbinden onze economieën met wereldmarkten. Ze herbergen vitale transport- en energie-infrastructuur. Ze ondersteunen kust- en eilandgemeenschappen, met ongeveer 40% van onze bevolking die binnen 50 km van de zee woont. En ze spelen een groeiende rol in onze veiligheid en veerkracht. In een open wereld die wordt gekenmerkt door toenemende concurrentie en verstoringen, is de manier waarop Europa met zijn zeeën omgaat een bepalend element van zijn strategische autonomie geworden.

Strategische autonomie betekent geen isolement. Het betekent het vermogen om te handelen, veerkrachtig te blijven bij schokken en samenwerking na te streven vanuit een positie van kracht. Dat vermogen hangt in belangrijke mate af van hoe coherent we onze maritieme ruimte besturen, beschermen en ontwikkelen.

De blauwe economie van Europa toont al de omvang van deze kans aan. Ze ondersteunt ongeveer vijf miljoen banen en genereert elk jaar meer dan €250 miljard aan bruto toegevoegde waarde. Ze omvat lang gevestigde sectoren zoals maritiem transport, havens, visserij, aquacultuur en toerisme, naast snel groeiende gebieden zoals offshore hernieuwbare energie, oceaanobservatie, blauwe biotechnologie en bio-economie, en geavanceerde maritieme industrieën. Samen dragen ze direct bij aan Europas concurrentievermogen, de energietransitie en de wereldwijde connectiviteit.

Maar alleen kansen zijn niet genoeg. Gefragmenteerd bestuur, concurrerend gebruik van de zee en toenemende milieudrukken bedreigen dit potentieel. In een context waarin oceanen tegelijkertijd een economische motor, een klimaatregelaar en een geopolitieke ruimte zijn, heeft Europa meer samenhang nodig in zijn handelen.

Hier speelt het Europese Ocean Pact, een van de belangrijkste resultaten onder mijn mandaat, een cruciale rol. Het werd afgelopen juni aangenomen en gepresenteerd door president von der Leyen op de VN Ocean Conferentie in Nice; het is geen doel op zich. Het is een kader dat mogelijkheden schept.

Door de oceaan-gerelateerde beleidslijnen van Europa onder één strategisch referentiekader te brengen, zorgt het Pact ervoor dat handel, transport, energie, industrie, veiligheid en milieudoelstellingen elkaar versterken in plaats van tegenwerken.

Het ondersteunt meer geïntegreerde maritieme ruimtelijke ordening, biedt zekerheid voor investeringen en bewaakt ecologische grenzen. En het versterkt de link tussen oceaangezondheid en Europas langetermijn economische veerkracht.

Deze geïntegreerde aanpak is van belang voor het volledige spectrum van maritieme activiteiten.

  • Voor handel en transport zijn veerkrachtige havens en maritieme routes essentieel voor Europas positie in wereldwijde waardeketens.
  • Voor energie behoren offshore hernieuwbare energiebronnen tot de snelst groeiende sectoren in de Unie, verminderen ze afhankelijkheden en ondersteunen ze decarbonisatie.
  • Voor veiligheid wordt het maritieme domein steeds centraler voor toezicht, infrastructuurbeveiliging en stabiliteit in Europas buurt.

Visserij en aquacultuur maken integraal deel uit van dit bredere plaatje. Ze dragen bij aan voedselzekerheid, werkgelegenheid en cultureel erfgoed, vooral in kust- en eilandregios. Ze benadrukken ook Europas voortdurende blootstelling aan externe afhankelijkheden, met ongeveer 70% van de in de EU geconsumeerde zeevruchten geïmporteerd uit derde landen. Het versterken van duurzame binnenlandse productie is daarom niet alleen een economische keuze; het is een strategische noodzaak voor Europas veerkracht.

Door deze bredere bril gezien zijn visserij en aquacultuur geen op zichzelf staand beleidsgebied. Hun toekomst is verbonden met gezonde ecosystemen, eerlijke internationale concurrentie, innovatie, vaardigheidsontwikkeling en effectief bestuur van gedeelde mariene hulpbronnen. Het Ocean Pact helpt hen binnen dit bredere maritieme systeem te plaatsen.

Tegelijkertijd kunnen Europas ambities niet stoppen bij zijn grenzen. Onze strategische autonomie hangt af van een op regels gebaseerde internationale orde, ook op zee. De Unie blijft daarom investeren in internationaal oceaanbestuur – van het ondersteunen van de implementatie van het High Seas-verdrag, tot het bestrijden van plasticvervuiling, tot het bevorderen van op wetenschap gebaseerde en voorzorgsmaatregelen voor opkomende activiteiten. Samenwerking, niet terugtrekking, blijft ons leidende principe.

Innovatie en investeringen zijn evenzeer centrale themas. Nieuwe technologieën – waaronder kunstmatige intelligentie, oceaanrobotica en realtime monitoring – transformeren de manier waarop we de zeeën begrijpen en beheren. Financieringsinitiatieven zoals BlueInvest helpen wetenschappelijke excellentie om te zetten in marktklare oplossingen, mobiliseren kapitaal en ondersteunen Europese start-ups en scale-ups in strategische maritieme sectoren.

Maar niets hiervan is abstract.

In het hart van Europas maritieme toekomst staan de mensen, vooral degenen die in kust- en eilandgemeenschappen wonen. Deze gemeenschappen staan voor bijzondere uitdagingen: van klimaatimpact tot economische diversificatie, maar ze zijn ook laboratoria van innovatie en veerkracht. Het ondersteunen van hun welvaart, vaardigheden en aanpassingsvermogen is essentieel voor Europas samenhang en concurrentievermogen en zal de focus zijn van de komende strategieën voor eiland- en kustgemeenschappen die binnen het Cyprus-voorzitterschap worden aangenomen.

Dames en heren,

“Zeeën van kansen” is geen retorische versiering. Het is een strategische keuze.

Een keuze om de oceaan niet te zien als een verzameling afzonderlijke belangen, maar als een gedeelde ruimte die gecoördineerde actie vereist. Een keuze om Europas autonomie te versterken terwijl het open blijft naar de wereld.

En een keuze om te erkennen dat economische kracht, milieubewustzijn en geopolitieke geloofwaardigheid hand in hand gaan.

Met het Europese Ocean Pact als kader is Europa beter toegerust om die keuze te maken en zijn maritieme potentieel om te zetten in een blijvend strategisch voordeel.

Laten we dit moment aangrijpen om Europas inzet voor een competitieve, veerkrachtige en autonome toekomst te bevestigen, die openstaat voor de wereld. Een toekomst waarin de zee niet louter een hulpbron is, maar een partner in vooruitgang. Als we handelen met samenhang, ambitie en vertrouwen, zullen onze zeeën niet alleen Europas geschiedenis weerspiegelen, maar ook helpen zijn toekomst vorm te geven.