Geachte Voorzitter, Geachte Leden,

Dank u voor deze gelegenheid om vandaag met u de rechtsstaat in Slowakije te bespreken.

De Commissie monitort de rechtsstaat in alle lidstaten via een regelmatig en op dialoog gebaseerd proces. De beoordeling van de rechtsstaat in Slowakije is opgenomen in het Rechtsstaatrapport 2025, gepubliceerd in juli vorig jaar.

Wat betreft het rechtssysteem: in september 2025 zijn wijzigingen in de rechterswetten aangenomen, die veranderingen in de toewijzing van middelen introduceerden, waarvan sommige door belanghebbenden werden verwelkomd als verbetering van de efficiëntie van de rechtbanken. Deze wijzigingen herintroduceerden ook bonussen voor rechters, wijzigden de regels voor de evaluatie van rechters en pasten de disciplinaire procedures tegen rechters, aanklagers, notarissen en deurwaarders aan, waarbij de Raad voor de Rechtspraak een grotere rol kreeg.

Tegelijkertijd is er geen vooruitgang geboekt bij de aanbeveling om maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de leden van de Raad voor de Rechtspraak voldoende garanties van onafhankelijkheid hebben met betrekking tot hun ontslag. Ook heeft Slowakije beperkte vooruitgang geboekt bij de aanbeveling om voldoende waarborgen te bieden wanneer rechters strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor hun rechterlijke beslissingen.

Wat betreft de strijd tegen corruptie, bracht het rapport zorgen naar voren over de gevolgen van de strafrechtelijke hervorming van 2024 voor de aanpak van corruptie op hoog niveau, en lijken enkele eerder geïdentificeerde risicos zich te materialiseren. Bijvoorbeeld, de sluiting van gespecialiseerde anticorruptie-instanties in Slowakije (de Nationale Misdaadanalyse [NAKA] en het Speciale Parket [SPO]) leidde tot vertragingen bij onderzoeken die aan andere instanties werden overgedragen, en tot een aanzienlijke daling van het aantal corruptiezaken, inclusief die binnen de bevoegdheid van het EPPO wanneer het EU-budget op het spel staat. Om deze reden concludeerde de Commissie in juli 2025 dat er geen vooruitgang is geboekt bij haar aanbeveling om effectieve en onafhankelijke opsporing en vervolging van corruptiezaken op hoog niveau te waarborgen, zoals uitgegeven in eerdere Rechtsstaatrapporten.

Wat betreft de preventie van corruptie concludeerde de Commissie eveneens dat er geen vooruitgang is geboekt bij het reguleren van lobbyen en vermogensverklaringen. Positief is dat de Commissie enige vooruitgang noteerde bij het versterken van de wetgeving over belangenconflicten.

Met betrekking tot mediavrijheid en pluralisme constateerde het Rechtsstaatrapport dat er geen vooruitgang was bij het waarborgen van het onafhankelijke bestuur van de publieke omroep en geen verdere vooruitgang bij het vaststellen van wettelijke en andere waarborgen om de fysieke veiligheid en werkomgeving van journalisten te verbeteren. Tegelijkertijd is de Commissie een dialoog gestart met Slowakije over de implementatie van de Europese Mediavrijheidswet.

Wat betreft checks and balances merkt het rapport verdere druk op het maatschappelijk middenveld op. Ook is er geen vooruitgang geboekt bij de aanbeveling om effectieve publieke consultatie en betrokkenheid van belanghebbenden bij het wetgevingsproces te waarborgen, onder meer door het vermijden van overmatig gebruik van de versnelde procedure.

Ik wil herhalen dat de Commissie altijd eerst de dialoog verkiest, maar niet aarzelt om stevig op te treden bij inbreuken wanneer dat nodig is. Sinds 2024 is de Commissie een dialoog aangegaan met Slowakije over belangrijke hervormingen waarbij belangrijke zorgen over de naleving van EU-wetgeving werden geuit. Sommige van deze discussies hebben geleid tot positieve resultaten. Zo werd de strafrechtelijke hervorming van 2024, na deze dialoog, in overeenstemming gebracht met het juridische kader van de EU ter bescherming van de financiële belangen van de Unie.

De Commissie heeft ook overleg gevoerd met Slowakije voorafgaand aan de grondwetswijzigingen, waarbij haar zorgen duidelijk werden gemaakt. In november 2025 besloot de Commissie om inbreukprocedures te starten tegen Slowakije na de inwerkingtreding van de grondwetswijzigingen. In het bijzonder acht de Commissie dat de wijzigingen in artikel 7 van de Slowaakse grondwet zorgen baren met betrekking tot de naleving door Slowakije van de beginselen van voorrang, autonomie, doeltreffendheid en uniforme toepassing van het Unierecht. De Commissie analyseert momenteel het antwoord van Slowakije.

De Commissie heeft nu inbreukprocedures geopend tegen Slowakije na wijzigingen in de Wet bescherming klokkenluiders. Wij zijn van mening dat deze wijzigingen in strijd zijn met het EU-recht, met name doordat ze de onafhankelijkheid van het Slowaakse Klokkenluidersbeschermingsbureau, de voorwaarden voor bescherming van klokkenluiders, vertrouwelijkheidsvereisten en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte aantasten. Slowakije heeft tot 2 maart de tijd om te reageren op de formele aanmaningsbrief.

Als onderdeel van de jaarlijkse rechtsstaatcyclus zullen de diensten van de Commissie op 13 en 16 februari een virtueel landbezoek aan Slowakije houden. Dit zal de voorbereiding van de editie 2026 van het Rechtsstaatrapport ondersteunen en wij kijken uit naar de dialoog met de Slowaakse autoriteiten.

Ik wil nu meer specifiek ingaan op het onderwerp van het beheer van EU-fondsen in Slowakije.

Slowakije voert het herstel- en veerkrachtplan uit zoals gepland. Het land heeft tot nu toe 61% van zijn envelop ontvangen. Met minder dan een jaar te gaan om het Herstel- en Veerkrachtfonds succesvol af te ronden, is het belangrijk dat Slowakije de resterende hervormingen en investeringen levert die onder dat fonds zijn overeengekomen.

Wat betreft de cohesiefondsen: de uitvoering van het Programma Slowakije is versneld terwijl de knelpunten in de uitvoering nauwlettend worden gevolgd. Tegelijkertijd blijven er enkele uitdagingen op het gebied van het Partnerschapsbeginsel - een van de hoekstenen van het cohesiebeleid. De uitdagingen waarmee maatschappelijke organisaties worden geconfronteerd, bedreigen hun rol bij de uitvoering van EU-fondsen, zowel op nationaal als regionaal niveau.

Wat betreft de fondsen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid heeft de Commissie in de afgelopen jaren aanzienlijke financiële correcties toegepast met betrekking tot Slowakije vanwege hun beheer- en controlesystemen. Wij zorgen er ook voor dat passende herstelmaatregelen worden genomen. De Commissie monitort continu de situatie in alle lidstaten, inclusief Slowakije. De Commissie beoordeelt elke situatie individueel en zal indien nodig optreden met alle beschikbare instrumenten en middelen.

Geachte leden, onze inzet is duidelijk: Slowakije ondersteunen bij het handhaven van de rechtsstaat en fundamentele rechten, het waarborgen van het publieke vertrouwen en het beschermen van de financiële belangen van de Unie.

Ik weet dat deze inzet ook breed wordt gedeeld in dit Parlement.

Ik kijk uit naar ons debat vandaag.