Goedemorgen en bedankt dat u hier bent.

Vandaag presenteert de Commissie een communicatie over de oostelijke regios van de EU aan de grenzen met Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne.

Laat me beginnen met een heel duidelijke boodschap:

Dit zijn niet alleen nationale grenzen. Het zijn Europese grenzen.

Het is de oostelijke grens van de Europese Unie.

En wat daar gebeurt, raakt alle Europeanen.

De EU heeft meer dan 3.500 km landgrenzen met Rusland en Wit-Rusland, en bijna 1.500 km met Oekraïne, plus 600 km aan de maritieme Zwarte Zee-bekken die ook gedeeld worden met Oekraïne en Rusland.

Deze communicatie behandelt de specifieke uitdagingen waarmee mensen en gemeenschappen in deze regios worden geconfronteerd.

Voor deze regios is er, meer dan ergens anders in Europa, een duidelijk voor en na 24 februari 2022. Sinds het begin van de oorlog van agressie van Rusland:

    • Plekken die ooit gebouwd waren voor het normale dagelijkse leven — voor grensoverschrijdend winkelen en toerisme — worden nu gebruikt voor veiligheid, dual-use activiteiten, logistiek, drones en noodondersteuning
    • handelsstromen zijn veranderd;
    • de groei is vertraagd;
    • de inflatie is hoger geweest;
    • de bevolkingsdruk is toegenomen.

Veel gemeenschappen worden geconfronteerd met een combinatie van hogere onzekerheid, zwakkere economische activiteit en demografische achteruitgang.

Het ondersteunen van deze regios is daarom niet alleen technisch, maar ook een politieke verantwoordelijkheid.

Hoe de communicatie is voorbereid

Dit is noch een beginpunt, noch het einde van een proces, maar een belangrijke politieke stap.

Het bouwt voort op een concrete en collectieve inspanning:

    • Ten eerste missies ter plaatse. Ik heb persoonlijk deze lidstaten bezocht — niet alleen hun hoofdsteden, maar ook de grensgebieden. Het bereiken van deze plekken is niet gemakkelijk, maar het betekent het echt begrijpen van de realiteit waarmee de gemeenschappen daar worden geconfronteerd. Tijdens elke missie ontmoette ik burgers, lokale actoren en degenen die direct getroffen zijn door de nieuwe veiligheids- en economische situatie.
    • Ten tweede uitwisselingen met nationale, regionale en lokale autoriteiten.
    • Ten derde stakeholder consultaties die direct in de grensregios werden gehouden, omdat dit de beste manier is om echte behoeften te begrijpen en niet theoretische.
    • Ten vierde een speciale conferentie in Polen, waarbij ministers en betrokken regios samenkwamen.
    • en ook een zeer nauwe samenwerking binnen de Commissiekantoren.

De communicatie is gebouwd met de territoria, beginnend bij hun geleefde ervaring.

Een duidelijke boodschap kwam naar voren: veiligheid en defensie zijn een voorwaarde, maar regios hebben ook investeringen, diensten, connectiviteit en economische vooruitzichten nodig.

Kortom: ze vragen om het recht om te blijven – de mogelijkheid om te wonen en te werken waar ze thuishoren.

Wat de EU al heeft gedaan

Met de tussentijdse evaluatie hebben we laten zien dat cohesiebeleid zich kan aanpassen aan nieuwe behoeften, en de resultaten die ik in de komende weken zal presenteren, zullen deze trend bevestigen.

Voor het eerst zijn cohesiemiddelen ook gebruikt — zonder controverse en op vrijwillige basis — om defensiegerelateerde investeringen te ondersteunen via dual-use infrastructuur zoals transportnetwerken en ziekenhuizen.

De tussentijdse evaluatie introduceerde prioriteiten die direct relevant zijn voor deze regios: het heralloceren van middelen naar veiligheid en veerkracht, terwijl de aard van het cohesiebeleid wordt gerespecteerd en de dual-use aanpak wordt gebruikt.

Dit alles is vrijwillig en respecteert volledig de specifieke kenmerken en keuzes van elke lidstaat.

De tussentijdse evaluatie erkende ook de specifieke situatie van deze regios door:

    • hogere voorfinanciering, en
    • hogere cofinancieringspercentages.

Lidstaten hebben deze flexibiliteit al uitgebreid gebruikt, onder andere voor:

    • defensiegerelateerde industrieën,
    • militaire mobiliteit,
    • burgerbescherming,
    • kritieke infrastructuur en noodopvanglocaties.

Echter, de druk blijft toenemen, en de situatie blijft evolueren.

Vijf prioritaire gebieden voor verdere actie

De communicatie stelt daarom actie voor in vijf prioritaire gebieden, waarbij cohesiebeleid wordt gecombineerd met andere EU-instrumenten:

Ten eerste, veiligheid en veerkracht.
We streven ernaar om aanhoudende hybride dreigingen en beveiligingslacunes aan te pakken, de paraatheid en veerkracht te versterken, kritieke infrastructuur te beschermen en de militaire mobiliteit te verbeteren.

Ten tweede, groei en regionale welvaart.
Deze regios worden vaak als risicovol beschouwd, wat investeringen bemoeilijkt.

We stellen daarom voor om EastInvest op te richten, een speciale financieringsfaciliteit met de EIB-groep, internationale financiële instellingen en nationale promotiebanken. Het doel is toegankelijkere, gecoördineerde en lokaal aangepaste financiering, ook voor gemeenten.

Ten derde, benutting van lokale sterke punten.
Deze regios beschikken over sterke troeven — industrie, landbouw, bosbouw, onderzoekscapaciteit, vaardigheden en natuurlijke hulpbronnen. Onze aanpak gaat niet alleen over compensatie; het gaat om het omzetten van veerkracht in kansen via innovatie, energieoplossingen, de bio-economie en nieuwe waardeketens.

Ten vierde, connectiviteit.
Connectiviteit is essentieel voor zowel veiligheid als groei. We richten ons op transport, energie en digitale verbindingen binnen de EU en, waar relevant, met partners. Op lokaal niveau betekent dit toegang tot diensten, banen en betrouwbare digitale infrastructuur, ook in landelijke gebieden.

Ten vijfde, mensen.
Veerkracht hangt af van sterke gemeenschappen. We ondersteunen aantrekkelijkheid via kwaliteitsdiensten, onderwijs en vaardigheden, gezondheidszorg en zorgdiensten, ondersteuning voor jongeren en gemeenschapsvoorbereiding. Uiteindelijk gaat het om het waarborgen van het recht om te blijven.

Uitvoeringsaanpak

In alle vijf gebieden is het leidende principe een plaatsgerichte aanpak en meerlaagse governance.

De uitdagingen verschillen tussen regios die grenzen aan Rusland en Wit-Rusland en die aan Oekraïne.

Oplossingen moeten daarom op maat gemaakt zijn, niet one-size-fits-all.

De Commissie werkt nauw samen met lidstaten, regios en gemeenten, bouwend op bestaande instrumenten en voorbereidend op de toekomst.

Tot slot sturen we één kernboodschap: dit zijn niet alleen nationale grenzen – het zijn Europese grenzen. Het is de oostelijke grens van de EU, en wat daar gebeurt, raakt alle Europeanen.

Laat me afsluiten met de aankondiging dat dit werk zal worden gevolgd door een conferentie op hoog niveau op 26 februari. Ik dank voorzitter Von Der Leyen voor het accepteren om de conferentie te openen. Premier en ministers van de betrokken lidstaten zullen aanwezig zijn.

Tijdens het evenement zal de intentieverklaring voor de oprichting van de EastInvest-faciliteit worden ondertekend door de deelnemende financiële instellingen.

Deze communicatie is niet het einde van het proces. We blijven samenwerken met — en voor — deze regios.